- deepfake
- lừa đảo trực tuyến
- an toàn mạng
- bảo vệ thông tin
Deepfake và các thủ đoạn lừa đảo trực tuyến bạn cần biết
Tìm hiểu về công nghệ deepfake, những cách thức lừa đảo phổ biến và cách bảo vệ bản thân trên không gian mạng cùng Trang Trắng.
Trong kỷ nguyên công nghệ phát triển nhanh chóng, các hình thức lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi và khó nhận diện. Một trong những mối đe dọa lớn nhất hiện nay chính là công nghệ deepfake - công nghệ có khả năng giả mạo hình ảnh, giọng nói và danh tính con người một cách chân thực đến mức khó phân biệt bằng mắt thường. Vấn đề này đã trở thành tâm điểm quan tâm của các chuyên gia an ninh mạng và những người dùng Internet thường xuyên.
Deepfake là gì và hoạt động như thế nào
Deepfake là một công nghệ sử dụng trí tuệ nhân tạo để tạo ra những bản sao giả mạo có độ chân thực cao của con người. Từ "deepfake" kết hợp hai từ "deep learning" (học sâu) và "fake" (giả mạo), mô tả quá trình sử dụng các thuật toán machine learning để thay thế hoặc biến dạng khuôn mặt, giọng nói và cả cách nói chuyện của một người thực trong video hoặc hình ảnh.
Công nghệ này hoạt động bằng cách phân tích hàng ngàn bức ảnh hoặc video của một người, sau đó tạo ra một mô hình digital có thể được sử dụng để tạo nội dung mới. Kết quả là những video hoặc hình ảnh giả mạo trông rất tự nhiên, khó nhận ra là sản phẩm của trí tuệ nhân tạo. Bên cạnh deepfake hình ảnh, công nghệ voice cloning (sao chép giọng nói) cũng phát triển mạnh mẽ, cho phép lừa đảo qua giọng nói của những người thân.
Những thủ đoạn lừa đảo phổ biến sử dụng deepfake
Các tội phạm mạng đang lợi dụng công nghệ deepfake theo nhiều cách khác nhau để lừa đảo người dùng:
- Giả mạo người thân để vay tiền: Sử dụng deepfake video hoặc voice cloning để giả danh người thân yêu, tạo cảm giác khẩn cấp và yêu cầu chuyển tiền ngay lập tức.
- Giả danh doanh nghiệp hoặc cơ quan chức năng: Tạo video giả mạo của những nhân vật quyền lực hoặc nhân viên công ty nổi tiếng để đề nghị đầu tư, mua sắm hoặc cung cấp thông tin cá nhân.
- Lừa đảo qua khuyến mãi giả mạo: Sử dụng hình ảnh hoặc video deepfake để quảng cáo những đợt giảm giá "sốc" hoặc các cuộc tặng quà, thu hút người dùng vào những liên kết lừa đảo.
- Thông báo trúng thưởng giả: Tạo nội dung video hoặc hình ảnh giả mạo về việc trúng thưởng để lừa người dùng cung cấp thông tin cá nhân hoặc tiền bạc.
- Lừa đảo trong giao dịch tài chính: Sử dụng deepfake để giả mạo các lãnh đạo ngân hàng hoặc công ty, yêu cầu chuyển tiền hoặc tiết lộ thông tin tài khoản.
Tại sao chúng ta dễ bị lừa đảo bởi deepfake
Việc con người dễ "sập bẫy" deepfake không chỉ do công nghệ tinh vi mà còn vì nhiều yếu tố tâm lý và xã hội. Thứ nhất, quá tải thông tin trên mạng xã hội tạo ra những "điểm mù nhận thức", khiến người dùng không có thời gian để kiểm chứng kỹ lưỡng.
Thứ hai, hội chứng FOMO (sợ bỏ lỡ cơ hội) buộc con người phải quyết định nhanh chóng mà không suy nghĩ kỹ về rủi ro. Khi thấy một tin về khuyến mãi sốc hoặc cơ hội đầu tư hấp dẫn, nhiều người vội vàng hành động mà chưa xác minh thông tin.
Thứ ba, tâm lý bầy đàn và niềm tin mù quáng vào những bằng chứng giả trên mạng xã hội. Nếu thấy hàng ngàn người bình luận hoặc chia sẻ một nội dung nào đó, chúng ta dễ tin rằng nó là sự thật. Đặc biệt vào những dịp cảm xúc như Tết Nguyên đán, khi người dùng dễ bị ảnh hưởng bởi cảm xúc hơn lý trí, nguy cơ bị lừa đảo tăng lên đáng kể.
Ngoài ra, thiếu kỹ năng tư duy phản biện và tư duy tài chính số cũng là nguyên nhân chính. Nhiều người chưa có thói quen kiểm chứng thông tin trước khi tin tưởng hoặc hành động, và ưu tiên tốc độ hơn độ chính xác.
Cách nhận diện deepfake và bảo vệ bản thân
Để bảo vệ bản thân khỏi deepfake và lừa đảo trực tuyến, bạn cần trang bị một số kỹ năng nhận diện cơ bản:
- Kiểm tra chi tiết video hoặc hình ảnh: Chú ý đến những chi tiết không tự nhiên như chuyển động mắt kỳ lạ, biểu cảm khuôn mặt không khớp với giọng nói, hoặc những bất thường ở tai, cổ hay tóc.
- Xác minh thông tin qua nhiều nguồn: Trước khi tin tưởng bất kỳ thông tin gì, hãy kiểm tra nó qua các trang tin tức uy tín hoặc liên hệ trực tiếp với cơ quan, doanh nghiệp được nhắc đến.
- Cảnh báo khi có yêu cầu vội vàng: Nếu ai đó yêu cầu bạn chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin một cách khẩn cấp, đó có thể là dấu hiệu của lừa đảo.
- Không chia sẻ thông tin cá nhân: Tránh đăng tải quá nhiều ảnh, video hoặc thông tin cá nhân trên mạng xã hội, vì đây là nguồn dữ liệu cho những kẻ muốn tạo deepfake.
- Bật xác thực hai lớp: Sử dụng xác thực hai lớp cho tất cả các tài khoản quan trọng để tăng mức độ bảo mật.
- Cập nhật kiến thức về công nghệ: Theo dõi những thông tin mới nhất về các hình thức lừa đảo để có thể nhận diện chúng nhanh chóng.
Lời khuyên từ Trang Trắng: An toàn trên không gian mạng phụ thuộc chính vào kỹ năng nhận diện, thói quen kiểm chứng và ý thức tự bảo vệ của mỗi người dùng. Hãy luôn giữ tinh thần cảnh báo, không vội vàng tin tưởng những thông tin chưa được xác minh, và nhớ rằng nếu cảm thấy nghi ngờ, đó là dấu hiệu để tạm dừng và kiểm tra kỹ. Bạn cũng có thể sử dụng các công cụ tra cứu số điện thoại và thông tin cá nhân trên Trang Trắng để xác minh danh tính của những người liên hệ với bạn. Trong thế giới digital ngày nay, kiến thức là vũ khí tốt nhất để bảo vệ bản thân khỏi những chiêu trò lừa đảo ngày càng tinh vi.