- Trang Trắng
- deepfake
- lừa đảo
- an toàn mạng
- bảo vệ người dùng
- Tết
Deepfake - Chiêu lừa đảo nguy hiểm dịp Tết bạn cần biết
Deepfake là công nghệ tạo nội dung giả mạo tinh vi, được tội phạm lợi dụng để lừa đảo. Cách phòng chống hiệu quả dịp Tết.
Công nghệ deepfake đang trở thành một trong những mối đe dọa lớn nhất đối với an toàn tài chính cá nhân, đặc biệt là vào dịp Tết Nguyên đán. Thay vì những phương thức lừa đảo truyền thống, tội phạm ngày nay sử dụng trí tuệ nhân tạo để tạo ra hình ảnh, giọng nói và video giả mạo với độ chân thực cao, khiến việc phân biệt thật giả trở nên cực kỳ khó khăn. Những vụ lừa đảo bằng công nghệ này không chỉ nhắm vào người nổi tiếng mà còn tấn công người dân bình thường, đặc biệt là những người lớn tuổi.
Những vụ lừa đảo deepfake đáng báo động
Tại Hà Nội, một cụ bà gần 80 tuổi đã trở thành nạn nhân của chiêu lừa đảo tinh vi. Kẻ lừa đảo đầu tiên hack điện thoại của cụ, sau đó tạo tài khoản Facebook giả mạo cháu trai đang du học ở Mỹ. Họ sử dụng công nghệ deepfake để gọi điện, dựng kịch bản con cháu cần tiền mua máy tính học tập, lợi dụng tình cảm của bà để lừa chuyển tiền. Cụ bà tin tưởng vào hình ảnh AI mà không nghi ngờ, và đã gom tiền để kẻ lừa đảo đến nhận trực tiếp tại nhà.
Một trường hợp khác cũng xảy ra ở Hà Nội, nạn nhân là bà T bị lừa hơn 1,3 tỷ đồng. Bà thấy cuộc gọi nhỡ từ tài khoản của con gái đang du học nước ngoài. Khi gọi lại bằng video, hình ảnh hiển thị là con gái nhưng cuộc gọi bị ngắt. Tài khoản này sau đó nhắn tin rằng sóng yếu, hình ảnh kém nên phải ngắt, đồng thời nói con cần tiền đổi ngoại tệ lấy phí chiết khấu. Tin tưởng là con gái, bà T chuyển tiền theo hướng dẫn mà không kiểm tra kỹ. Chỉ khi phát hiện tin nhắn bị xóa hết, bà mới nhận ra mình đã bị lừa.
Tại sao deepfake trở thành vũ khí lựa chọn của tội phạm
Deepfake không chỉ nhắm vào những người nổi tiếng hay chính trị gia. Theo các chuyên gia, 34% nạn nhân là người dân bình thường vì họ vô tình tạo ra "kho dữ liệu" cho tội phạm thông qua thói quen chia sẻ hình ảnh, video và giọng nói trên mạng xã hội. Các thủ đoạn nguy hiểm nhất hiện nay bao gồm:
- Cuộc gọi video giả mạo theo thời gian thực
- Thoại giả mạo với giọng nói người thân
- Kết hợp hình ảnh và âm thanh để thao túng tâm lý
- Thúc ép chuyển tiền khẩn cấp bằng cách tạo cảm giác khẩn cấp
Ranh giới giữa thật và giả ngày càng bị xóa nhòa khi các công cụ AI hiện đại cho phép tạo ra nội dung giả mạo dễ tiếp cận và rất khó phân biệt bằng mắt thường. Tình hình này trở nên đặc biệt nguy hiểm vào dịp Tết Nguyên đán, khi nhu cầu du lịch, nghỉ dưỡng tăng cao, tội phạm sẽ sử dụng nhiều phương thức khác nhau để chiếm đoạt tài sản của người dân.
Cách phòng chống hiệu quả
Hình ảnh, giọng nói và video không còn là căn cứ đủ tin cậy để xác thực danh tính. Bạn cần đặc biệt thận trọng với các yêu cầu chuyển tiền, xác nhận giao dịch hoặc cung cấp thông tin cá nhân qua cuộc gọi, tin nhắn hoặc video - kể cả khi những yêu cầu này mang danh nghĩa người quen, lãnh đạo hay tổ chức quen thuộc.
Deepfake thường đi kèm kịch bản tạo áp lực thời gian, buộc bạn phải quyết định nhanh và bỏ qua các bước kiểm chứng. Dừng lại để xác minh thông tin qua nhiều kênh chính thống hoặc liên hệ trực tiếp với đơn vị liên quan là yếu tố then chốt để giảm thiểu rủi ro.
Bảo vệ dữ liệu cá nhân là ưu tiên hàng đầu. Deepfake chỉ có hiệu quả khi được "nuôi dưỡng" bằng dữ liệu thật. Tránh chia sẻ tùy tiện hình ảnh, giọng nói và thông tin cá nhân trên mạng xã hội hoặc các nền tảng không rõ nguồn gốc, vì điều này vô tình tạo điều kiện cho các hành vi giả mạo tinh vi.
Mọi giao dịch tài chính phải thực hiện qua kênh chính thức của nền tảng và đơn vị thanh toán. Hạn chế tối đa việc chuyển tiền theo hướng dẫn riêng lẻ, ngoài hệ thống, hoặc thông qua những liên kết không rõ nguồn gốc.
Lời khuyên từ Trang Trắng: Dịp Tết là thời điểm tội phạm tăng cường hoạt động lừa đảo. Hãy luôn cảnh báo cao độ với bất kỳ yêu cầu chuyển tiền nào, dù từ những người quen. Xác minh danh tính bằng cách gọi điện trực tiếp tới số điện thoại bạn biết chắc chắn, không phải số được cung cấp trong tin nhắn hoặc cuộc gọi. Nếu gặp tình huống đáng nghi ngờ, hãy sử dụng dịch vụ tra cứu thông tin để xác minh và báo cáo cho cơ quan chức năng ngay lập tức. Sự cảnh báo và kiểm chứng kỹ lưỡng là cách tốt nhất để bảo vệ bản thân và gia đình khỏi những chiêu lừa đảo ngày càng tinh vi.