- lừa đảo trực tuyến
- deepfake
- an toàn Tết
- bảo vệ thông tin cá nhân
- công nghệ AI
Cách vui Tết an toàn và tránh lừa đảo trực tuyến hiệu quả
Hướng dẫn bảo vệ bản thân khỏi lừa đảo Tết với công nghệ AI. Tìm hiểu thủ đoạn deepfake, deepvoice và cách phòng chống từ Trang Trắng.
Mùa Tết sắp tới, không khí vui tươi cũng là lúc các đối tượng lừa đảo trở nên hoạt động mạnh mẽ. Khác với những thủ đoạn đơn giản trước đây, tội phạm mạng ngày nay đã áp dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) vào các kịch bản lừa đảo, tạo nên những nguy hiểm khó nhận biết. Dịp Tết năm nay, mỗi người cần nâng cao cảnh giác và trang bị kiến thức bảo vệ bản thân để có một kỳ nghỉ thực sự an toàn và yên tâm.
Deepfake và Deepvoice - Mối đe dọa tinh vi dịp Tết
Trong những năm gần đây, công nghệ deepfake và deepvoice đã trở thành công cụ lừa đảo nguy hiểm nhất. Thủ đoạn này hoạt động bằng cách giả mạo hình ảnh, giọng nói của những người thân, bạn bè thông qua các cuộc gọi video hoặc âm thanh. Kẻ lừa đảo sẽ chiếm quyền điều khiển tài khoản mạng xã hội, sau đó thực hiện các cuộc gọi fake để yêu cầu chuyển khoản khẩn cấp hoặc vay tiền.
Những cuộc gọi này tạo ra cảm giác tin tưởng tuyệt đối, khiến nạn nhân mất cảnh giác và dễ dàng sập bẫy chỉ trong vài phút. Thực tế cho thấy, thời gian trước Tết Nguyên đán, khi nhu cầu tiêu dùng, đi lại và tìm kiếm việc làm tăng cao, những chiêu thức lừa đảo này hoạt động cực kỳ nhộp nhạp.
Bên cạnh deepfake và deepvoice, những thủ đoạn lừa đảo "cổ điển" cũng vẫn được kẻ xấu sử dụng rộng rãi, như:
- Giả mạo dịch vụ lữ hành, bán vé tàu xe giá rẻ
- Rao bán, thanh lý tour du lịch với mức giá cực kỳ hấp dẫn
- Phát tán mã độc qua email đặt phòng khách sạn
- Chiêu trò tri ân khách hàng, tặng quà cuối năm giả mạo từ các thương hiệu nổi tiếng
Hiểu rõ "điểm mù nhận thức" để tránh sập bẫy
Không phải người nào cũng dễ bị lừa đảo. Nghiên cứu cho thấy, các nạn nhân thường rơi vào những trạng thái tâm lý nhất định gọi là "điểm mù nhận thức". Đó là những khoảng trống xuất hiện khi con người mệt mỏi, căng thẳng, quá tải thông tin hoặc bị thúc ép cảm xúc.
Trong những thời điểm này, khả năng phản biện và tham vấn của chúng ta gần như bị vô hiệu hóa. Chúng ta có xu hướng phản ứng theo bản năng thay vì suy nghĩ kỹ lưỡng. Deepfake lợi dụng điều này bằng cách tác động trực tiếp vào cảm xúc - khi thấy "người thân" xin giúp đỡ, bản năng yêu thương sẽ chiếm ưu thế, làm cho chúng ta quên đi những cảnh báo cần thiết.
Để vượt qua "điểm mù nhận thức" này, mỗi cá nhân cần:
- Nhận diện trạng thái cảm xúc của bản thân - khi nào bạn đang mệt mỏi, căng thẳng
- Biết "chậm lại" trước những thông tin khẩn cấp, yêu cầu chuyển khoản gấp
- Hình thành thói quen kiểm tra, xác thực thông tin trong mọi tình huống
- Liên lạc trực tiếp với người thân qua các cách khác để xác nhận
Các biện pháp bảo vệ tài khoản và thông tin cá nhân
Phòng chống lừa đảo không chỉ là vấn đề công nghệ, mà còn là vấn đề nhận thức và hành động cụ thể của mỗi người dùng. Để bảo vệ bản thân, bạn nên thực hiện các biện pháp sau:
Bảo vệ tài khoản cá nhân: Đặt mật khẩu an toàn, phức tạp và thay đổi định kỳ. Bật xác thực hai lớp (2FA) cho tất cả các tài khoản quan trọng. Kiểm tra hoạt động đăng nhập bất thường và vô hiệu hóa các phiên đăng nhập cũ.
Hạn chế chia sẻ thông tin cá nhân: Không chia sẻ tùy tiện thông tin như số CCCD, số điện thoại, địa chỉ nhà ở, hoặc dữ liệu sinh trắc học (vân tay, khuôn mặt) trên mạng xã hội. Những thông tin này có thể bị kẻ xấu thu thập để tạo deepfake hoặc sử dụng vào mục đích lừa đảo.
Cảnh giác với yêu cầu xác thực: Chỉ cung cấp thông tin cá nhân khi bạn chủ động truy cập website chính thức hoặc ứng dụng đã cài đặt, không phải thông qua link từ email hoặc tin nhắn.
Báo cáo tình huống bất thường: Nếu phát hiện tài khoản bị xâm nhập, thông tin cá nhân bị rò rỉ hoặc bị đánh cắp, hãy kịp thời liên hệ với các cơ quan chức năng. Bộ Công an đã thiết lập các đơn vị chuyên trách để tiếp nhận và xử lý các đơn khiếu nại liên quan đến vi phạm bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Duy trì sự tỉnh táo và cân bằng tâm lý
Tết an toàn trong kỷ nguyên công nghệ AI không chỉ là tránh rủi ro kỹ thuật, mà là giữ được sự tỉnh táo trong quyết định hàng ngày. Khi con người làm chủ được cảm xúc và nhận thức, các kịch bản lừa đảo dù tinh vi đến đâu cũng sẽ khó có cơ hội thành công.
Hãy dành thời gian để thư giãn, giảm tải thông tin, và xây dựng một đời sống tinh thần cân bằng. Điều này không chỉ giúp bạn thoát khỏi "điểm mù nhận thức" mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống nói chung.
Lời khuyên từ Trang Trắng: Dịp Tết này, hãy kết hợp cả ba yếu tố: trang bị kiến thức về thủ đoạn lừa đảo mới, áp dụng các biện pháp bảo vệ kỹ thuật cụ thể, và quan trọng nhất là nâng cao nhận thức về trạng thái cảm xúc của bản thân. Nếu bạn nhận được những yêu cầu khẩn cấp từ người thân hoặc bạn bè, hãy tạm dừng lại, thở sâu và liên lạc trực tiếp với họ qua những cách khác để xác nhận. Việc kiểm tra thêm vài phút có thể giúp bạn tránh mất hàng triệu đồng. Chúc bạn có một mùa Tết an toàn, vui vẻ và đầy ý nghĩa!