Mã QR đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta. Từ thanh toán tại cửa hàng, nhà hàng, cho đến kiểm tra thông tin tại bảo tàng, mã QR mang lại sự tiện lợi lớn. Tuy nhiên, chính sự phổ biến và độ tin tưởng của người dùng vào công nghệ này đã tạo ra một lỗ hổng bảo mật mới mà những kẻ lừa đảo đang lợi dụng tích cực. Chiêu trò này được gọi là "Quishing" - sự kết hợp giữa QR code và phishing, đang trở thành mối đe dọa ngày càng lớn đối với an toàn tài chính và thông tin cá nhân của người dùng.
Quishing Là Gì Và Tại Sao Nó Nguy Hiểm
Quishing là hình thức lừa đảo sử dụng mã QR giả mạo để đánh lừa người dùng. Không giống như email hay tin nhắn lừa đảo truyền thống, người dùng thường không thể đọc hoặc xác minh địa chỉ web được mã hóa bên trong mã QR trước khi quét. Kẻ lừa đảo có thể dán mã QR giả lên các máy tính tiền, biển thông báo thanh toán hóa đơn điện nước, hoặc thậm chí là gói hàng không xác định gửi đến nhà bạn.
Sức hấp dẫn của chiêu trò này đối với tội phạm mạng nằm ở sự dễ dàng thực hiện và hiệu quả cao. Chỉ cần dán mã QR giả lên một thiết bị công cộng hoặc thông báo thanh toán, kẻ lừa đảo có thể lợi dụng sự gấp gáp của người dùng để hoàn tất kế hoạch của chúng. Khi bạn quét mã này, bạn có thể được dẫn đến website độc hại nhằm đánh cắp thông tin cá nhân, số thẻ tín dụng, hoặc tài khoản ngân hàng. Trong trường hợp tồi tệ hơn, bạn có thể vô tình tải xuống phần mềm độc hại hoặc chuyển tiền sang tài khoản của những kẻ lừa đảo.
Tại Việt Nam, mã QR đã trở thành một trong những hình thức thanh toán phổ biến nhất. Thay vì phải nhập tên ngân hàng và số tài khoản, người dùng chỉ cần quét mã là thông tin được tự động điền. Tuy nhiên, kẻ gian đã lợi dụng điều này bằng cách dán đè mã QR của chúng lên mã gốc, khiến khách hàng vô tình chuyển tiền sang địa chỉ của chúng.
Ai Dễ Bị Trúng Bẫy Quishing
Dữ liệu thống kê cho thấy nhiều nhóm người dùng dễ bị ảnh hưởng bởi lừa đảo Quishing. Theo các nghiên cứu gần đây, người lớn tuổi là nhóm dễ bị tấn công nhất, do họ ít quen thuộc với các mối đe dọa mạng hiện đại. Tuy nhiên, các thế hệ trẻ cũng không ngoài nguy hiểm, bởi vì họ thường quét mã QR mà không suy nghĩ kỹ.
Thú vị là người dùng iPhone dường như dễ trở thành nạn nhân hơn so với người dùng Android. Khoảng 70% người dùng iPhone quét mã QR để hoàn tất các giao dịch mua hàng, cao hơn so với 63% người dùng Android. Điều này có thể xuất phát từ sự tin tưởng lớn hơn của người dùng iPhone vào thiết bị của họ, khiến họ mất cảnh giác hơn khi quét mã.
Theo các báo cáo, khoảng 73% người dùng quét mã QR mà không cần xác minh, và hơn 26 triệu người đã từng bị chuyển hướng đến các trang web độc hại sau khi quét mã QR lạ. Con số 26% liên kết độc hại được gửi qua mã QR cũng cho thấy xu hướng gia tăng của kiểu tấn công này.
Cách Phòng Chống Lừa Đảo Quishing
Để bảo vệ bản thân khỏi lừa đảo Quishing, bạn cần áp dụng một số biện pháp cẩn thận:
- Suy nghĩ kỹ trước khi quét: Trước khi quét bất kỳ mã QR nào, hãy dừng lại và suy nghĩ về nguồn gốc của nó. Mã có đến từ một nguồn đáng tin cậy không?
- Kiểm tra dấu hiệu giả mạo: Khi gặp mã QR ở nơi công cộng, hãy tìm kiếm các dấu hiệu giả mạo vật lý như pixel bị vỡ, vị trí lệch hoặc có mã khác bị dán đè lên.
- Xác minh liên kết trước khi tương tác: Sau khi quét, một liên kết sẽ hiển thị trên màn hình điện thoại. Kiểm tra kỹ liên kết này trước khi đồng ý cho chuyển hướng. Nếu URL trông lạ hoặc khác thường, đừng tiếp tục.
- Ưu tiên những mã QR được trang trí: Một số tổ chức đã bắt đầu sử dụng mã QR được cách điệu với logo và màu sắc riêng thay vì mã đơn sắc tiêu chuẩn, làm cho chúng dễ nhận biết hơn.
- Không quét mã từ gói hàng không xác định: Hãy cẩn thận với các mã QR xuất hiện trên gói hàng không xác định được gửi đến hoặc bất ngờ xuất hiện trước cửa nhà bạn.
Các cơ quan chính phủ và các công ty lớn đã bắt đầu cảnh báo công chúng về nguy hiểm của Quishing. Đồng thời, các nhà khoa học cũng đang phát triển các giải pháp mới để bảo mật hơn, chẳng hạn như các mã QR tự xác thực có chứa chữ ký số để xác nhận độ chính chủ của mã.
Tương Lai Của An Toàn QR
Dự báo cho thấy các vụ lừa đảo qua mã QR sẽ tiếp tục gia tăng trong thời gian tới, do hình thức cung cấp thông tin và thanh toán qua loại mã này ngày một phổ biến hơn. Trong bối cảnh lừa đảo qua email và tin nhắn ngày càng khó thực hiện do độ bảo mật cao, Quishing mang lại cho những kẻ tấn công một hướng đi mới dễ dàng hơn.
Tuy nhiên, các giải pháp bảo mật mới đang được phát triển để giúp người dùng xác minh tính xác thực của mã QR. Một số giải pháp sử dụng công nghệ mã QR tự xác thực, trong đó mã chứa hai thông điệp gồm nội dung chính và chữ ký số. Khi quét, phần mềm có thể kiểm tra chữ ký để xác nhận mã đó có được ký bởi một tổ chức đáng tin cậy hay không.
Lời khuyên từ Trang Trắng: Hãy luôn cảnh giác khi quét mã QR, đặc biệt là ở những nơi công cộng. Nếu bạn nhận được cuộc gọi hoặc tin nhắn yêu cầu bạn quét mã QR để xác minh thông tin cá nhân hoặc thanh toán, hãy từ chối ngay lập tức. Khi gặp mã QR lạ, hãy kiểm tra kỹ liên kết trước khi tương tác. Nếu bạn nghi ngờ một mã QR nào đó, bạn có thể sử dụng các dịch vụ kiểm tra trực tuyến hoặc liên hệ trực tiếp với tổ chức được cho là có liên quan để xác nhận. Bảo vệ thông tin cá nhân của bạn là trách nhiệm của chính bạn, và sự cẩn thận đó có thể giúp bạn tránh khỏi những mất mát tài chính và an ninh thông tin.