Trong thời đại kỹ thuật số, các thủ đoạn lừa đảo ngày càng trở nên tinh vi và khó phát hiện. Sinh viên đang trở thành một nhóm dễ bị tấn công của tội phạm mạng bởi vì họ đang ở giai đoạn chuyển tiếp, tâm lý chưa ổn định và dễ tin tưởng những người lạ trên không gian mạng. Các đối tượng xấu đã chuyển sang khai thác yếu tố tâm lý, công nghệ và dữ liệu cá nhân để thực hiện các hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản. Việc hiểu rõ về những chiêu trò này sẽ giúp các bạn trẻ bảo vệ bản thân hiệu quả hơn.
Tại sao sinh viên là mục tiêu của các đối tượng lừa đảo
Sinh viên được các tội phạm mạng xem là một nhóm dễ tấn công vì nhiều lý do. Trước hết, đây là nhóm tuổi đang trong giai đoạn chuyển tiếp từ học sinh sang người lớn, tâm lý chưa ổn định và dễ bị tác động bởi các mối quan hệ trên mạng xã hội.
Thứ hai, nhiều sinh viên có xu hướng không chia sẻ khó khăn với cha mẹ hoặc thầy cô nhưng lại dễ tin vào lời khuyên của người lạ trên không gian mạng. Khi gặp áp lực hoặc gặp phải các tình huống khó khăn, họ có xu hướng tự thu mình, tự cắt đứt liên lạc với gia đình và nhà trường. Điều này vô tình tạo cơ hội cho các đối tượng xấu thao túng và lừa đảo.
Thứ ba, các đối tượng lừa đảo đã thành lập nhiều nhóm chuyên theo dõi, thu thập thông tin từ báo chí và mạng xã hội, đặc biệt là các sự kiện chính trị, kinh tế, văn hóa và giáo dục. Từ những dữ liệu thu thập được, họ xây dựng kịch bản lừa đảo sát với thực tế, mạo danh đơn vị tổ chức, giảng viên, đối tác hoặc cơ quan chức năng để tiếp cận nạn nhân.
Những thủ đoạn lừa đảo phổ biến hiện nay
Một trong những thủ đoạn lừa đảo nguy hiểm nhất đang xảy ra phổ biến hiện nay ở sinh viên là bắt cóc online. Quá trình này thường diễn ra theo ba bước rõ ràng:
- Bước 1 - Kết nối: Các đối tượng chủ động gọi điện, nhắn tin để tiếp cận nạn nhân. Họ thường tìm cách tạo sự tin tưởng ban đầu bằng cách giới thiệu mình là người liên quan đến các cơ quan chức năng, nhà trường hoặc các tổ chức lớn.
- Bước 2 - Kiểm soát: Khi chúng bịa đặt việc nạn nhân liên quan đến các vụ án nghiêm trọng như ma túy, rửa tiền, chúng yêu cầu "phối hợp điều tra" và liên tục gây áp lực tâm lý. Thông qua video call, các đối tượng theo dõi biểu cảm, giọng nói và trạng thái tinh thần của nạn nhân để điều chỉnh cách thao túng.
- Bước 3 - Cô lập: Chúng buộc nạn nhân tự cắt đứt liên lạc với gia đình, nhà trường và làm theo hướng dẫn của đối tượng. Trong giai đoạn này, nạn nhân thường bị yêu cầu chuyển tiền hoặc tiết lộ thông tin cá nhân.
Ngoài bắt cóc online, các đối tượng còn sử dụng nhiều thủ đoạn khác như:
- Giả mạo fanpage hoặc website doanh nghiệp để lừa đặt cọc
- Giả danh cán bộ cơ quan nhà nước để yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân
- Lợi dụng hình ảnh, video cá nhân để khống chế và tống tiền
- Kêu gọi đầu tư tài chính hoặc tham gia các sơ đồ đa cấp lừa đảo
Điểm chung của tất cả các thủ đoạn này là chúng đều nhắm vào tâm lý sợ hãi, lòng tham hoặc sự cả tin, đặc biệt ở sinh viên đang còn non nớt.
Cách bảo vệ bản thân khỏi lừa đảo
Khi rơi vào tình huống nghi vấn hoặc gặp áp lực, sinh viên chỉ cần thực hiện một số bước đơn giản nhưng hiệu quả:
Trước hết, ngắt kết nối ngay lập tức. Không tiếp tục giao tiếp với đối tượng nghi vấn. Đây là bước quan trọng nhất vì nó giúp bạn thoát khỏi tình huống nguy hiểm.
Thứ hai, chia sẻ ngay với bố mẹ, thầy cô hoặc nhà trường. Việc im lặng và che giấu thông tin chính là yếu tố khiến các đối tượng dễ dàng thao túng tâm lý và chiếm đoạt tài sản. Gia đình và nhà trường chính là hai "tổ ấm" an toàn nhất, luôn sẵn sàng lắng nghe, chia sẻ và giúp bạn tìm ra hướng giải quyết đúng đắn.
Thứ ba, liên hệ với cơ quan công an nếu cần. Hãy nhớ rằng cơ quan công an không làm việc qua mạng xã hội. Nếu cơ quan chức năng cần làm việc với bạn, họ sẽ liên hệ trực tiếp với nhà trường và gia đình theo đúng quy định pháp luật. Không bao giờ có chuyện gọi điện riêng để "tạo điều kiện", "giải quyết nhanh" hay yêu cầu phối hợp bí mật.
Một điều quan trọng cần ghi nhớ: Không tự cô lập khi gặp áp lực. Chính sự im lặng và thu mình mới tạo cơ hội cho các đối tượng xấu thao túng. Trong xã hội hiện nay với nhiều diễn biến phức tạp, không một cá nhân nào có thể tự mình giải quyết mọi vấn đề.
Những dấu hiệu cảnh báo cần chú ý
Để tránh trở thành nạn nhân của lừa đảo, bạn cần nhận biết những dấu hiệu cảnh báo:
- Nhận được cuộc gọi từ người lạ tự xưng là cơ quan chức năng hoặc nhân viên của các tổ chức lớn
- Bị yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân, số tài khoản ngân hàng hoặc mã OTP
- Bị đe dọa hoặc gây áp lực tâm lý liên quan đến các vấn đề pháp lý
- Nhận được lời mời tham gia các chương trình đầu tư hoặc học bổng với điều kiện bất thường
- Được yêu cầu giữ bí mật hoặc không được nói với gia đình, nhà trường
Hãy cảnh báo để các sinh viên khác biết về những thủ đoạn này. Sự chia sẻ thông tin an toàn có thể giúp ngăn chặn nhiều vụ lừa đảo.
Lời khuyên từ Trang Trắng: Để bảo vệ bản thân khỏi lừa đảo, hãy luôn giữ cảnh báo cao khi giao tiếp trên mạng. Nếu có bất kỳ nghi ngờ nào, hãy liên hệ ngay với gia đình, nhà trường hoặc cơ quan chức năng. Trang Trắng khuyến khích bạn sử dụng các công cụ tra cứu thông tin để xác minh danh tính của người gọi hoặc các tổ chức tự xưng là cơ quan chính thức. Việc cảnh báo và chia sẻ kinh nghiệm với bạn bè cũng giúp tạo ra một cộng đồng an toàn hơn cho tất cả mọi người.