- lừa đảo trực tuyến
- an ninh mạng
- bảo vệ người dùng
- Deepfake
- AI lừa đảo
- Trang Trắng
Nâng cao nhận thức số - bảo vệ bản thân khỏi lừa đảo trực tuyến năm 2026
Lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi với công nghệ Deepfake và AI. Trang Trắng hướng dẫn cách nhận biết và phòng ngừa hiệu quả.
Năm 2026, người dùng internet tiếp tục phải đối mặt với những thách thức lớn từ lừa đảo trực tuyến. Mặc dù số vụ lừa đảo có giảm so với các năm trước, nhưng các thủ đoạn ngày càng tinh vi và khó nhận diện. Công nghệ phát triển đã mở ra những cách thức lừa đảo hoàn toàn mới, đòi hỏi người dân cần trang bị kiến thức và kỹ năng để bảo vệ chính mình. Trang Trắng - nền tảng tin cậy về tra cứu thông tin số điện thoại - luôn cảnh báo người dùng về những nguy hiểm này và cung cấp hướng dẫn phòng chống lừa đảo hiệu quả.
Các hình thức lừa đảo phổ biến hiện nay
Theo thông tin từ các cơ quan bảo vệ an ninh mạng, các đối tượng lừa đảo chủ yếu sử dụng những kịch bản quen thuộc nhưng ngày càng được cải tiến:
- Mạo danh cơ quan, tổ chức: Giả mạo công an, viện kiểm sát, ngân hàng để tạo áp lực tâm lý
- Giả mạo trúng thưởng: Thông báo người dùng trúng giải thưởng, yêu cầu cung cấp thông tin để nhận thưởng
- Giả người giao hàng: Thông báo có bưu kiện cần xác nhận và lấy thông tin cá nhân
- Giả người quen: Kết bạn hoặc làm quen rồi dần dần xin tiền dưới các lý do khác nhau
- Mời gọi đầu tư tài chính: Quảng cáo các cơ hội đầu tư lợi nhuận cao nhưng ẩn giấu rủi ro
Trong đó, mạo danh công an nổi lên là hình thức lừa đảo phổ biến nhất. Các đối tượng dựng kịch bản cáo buộc người dùng liên quan đến vụ án hình sự, sau đó yêu cầu "chuyển tiền chứng minh trong sạch" hoặc cài đặt phần mềm "phục vụ điều tra" nhằm chiếm đoạt tài sản. Những kẻ lừa đảo hiện nay thậm chí còn dàn dựng trụ sở công an giả, sử dụng nhiều người đóng vai để tăng độ tin cậy, thao túng nạn nhân qua video call.
Điều đáng lo ngại là nhiều nạn nhân lừa đảo không trình báo với cơ quan chức năng. Chỉ khoảng 32% nạn nhân báo cáo sự việc, trong khi đó, hơn 12% chấp nhận mất tiền mà không làm gì tiếp theo. Việc không trình báo khiến cơ quan chức năng thiếu dữ liệu để cảnh báo sớm cho cộng đồng.
Nguy hiểm mới từ công nghệ Deepfake và trí tuệ nhân tạo
Thách thức lớn nhất trong năm 2026 là sự kết hợp của công nghệ Deepfake (mô phỏng hình ảnh khuôn mặt con người) với trí tuệ nhân tạo (AI). Các nhóm tội phạm mạng đang đẩy mạnh ứng dụng những công nghệ này để tạo ra hình ảnh, video và giọng nói giả mạo có độ chân thực rất cao.
Nội dung giả mạo có thể được sử dụng để mạo danh người quen, lãnh đạo cơ quan, hoặc đại diện tổ chức tài chính, ngân hàng. Điều này khiến người dân vô cùng khó phân biệt thật giả. Thêm vào đó, AI có thể tự động hóa toàn bộ quy trình lừa đảo - bot (phần mềm tự động) sẽ tự động trò chuyện, phân tích tâm lý nạn nhân, sàng lọc những ai dễ mắc bẫy nhất.
Dựa trên dữ liệu cá nhân bị rò rỉ, AI tạo ra những kịch bản cực kỳ thực tế và đúng ngữ cảnh. Kết hợp với Deepfake, chúng khiến nạn nhân bị thao túng tâm lý và làm theo mọi hướng dẫn của kẻ lừa đảo. Hiệu suất lừa đảo nhờ đó tăng gấp 20 lần so với trước đây.
Song song đó, tội phạm mạng tiếp tục sử dụng mã độc để tấn công người dùng cá nhân. Với sự phát triển của AI, việc tạo ra các biến thể mã độc mới trở nên dễ dàng hơn, cho phép tội phạm tự động hóa quá trình phát tán, né tránh các công cụ bảo mật truyền thống.
Cách bảo vệ bản thân hiệu quả
Để giảm thiểu rủi ro bị lừa đảo, mỗi người dùng cần ghi nhớ những nguyên tắc cơ bản sau:
- Không giao dịch tài chính chỉ dựa trên tin nhắn hay video call: Hãy chủ động gọi lại qua kênh liên lạc truyền thống (gọi điện đến số chính thức) để xác nhận danh tính của đối phương
- Hạn chế chia sẻ thông tin cá nhân: Tránh chia sẻ quá nhiều thông tin chi tiết trên mạng xã hội để cắt đứt nguồn "nguyên liệu" cho AI của kẻ lừa đảo
- Áp dụng "nguyên tắc 5 giây": Trước mỗi yêu cầu chuyển tiền hoặc cung cấp mã OTP, hãy dừng lại 5 giây để kiểm chứng logic của vấn đề, thay vì hành động theo cảm xúc
- Kiểm chứng thông tin: Khi nhận được cuộc gọi từ cơ quan, tổ chức, hãy chủ động gọi lại qua số điện thoại công khai được xác nhận
- Cảnh báo cho người thân: Chia sẻ những dấu hiệu lừa đảo với gia đình, bạn bè để cùng nhau phòng chống
- Trình báo cơ quan chức năng: Nếu bị lừa đảo, hãy thông báo cho công an và các cơ quan liên quan để họ có dữ liệu cảnh báo sớm cho cộng đồng
Nâng cao nhận thức về an ninh số không phải là nhiệm vụ của một cá nhân hay một tổ chức, mà đó là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Cần phối hợp giữa các cơ quan quản lý, tổ chức bảo vệ người dùng, và cộng đồng để xây dựng một môi trường số an toàn, lành mạnh.
Lời khuyên từ Trang Trắng: Hãy cảnh báo và bảo vệ bản thân bằng cách luôn xác minh thông tin trước khi tin tưởng. Khi gặp cuộc gọi hoặc tin nhắn khả nghi, bạn có thể sử dụng các nền tảng tra cứu thông tin số điện thoại để kiểm chứng danh tính của đối phương. Nhớ rằng, những kẻ lừa đảo sẽ luôn tìm cách chia cắt bạn khỏi cách xác nhận thông tin - đó chính là dấu hiệu cảnh báo rõ ràng nhất. Đừng bao giờ vội vàng trong các giao dịch tài chính, và luôn tin vào bản năng của mình khi cảm thấy có gì đó không đúng.