- lừa đảo trực tuyến
- an ninh mạng
- bảo vệ người dùng
- Trang Trắng
- mã độc
- deepfake
Lừa đảo trực tuyến giảm: Dấu hiệu tích cực trong bảo vệ người dùng
Năm 2025 ghi nhận mức giảm lừa đảo trực tuyến lần đầu tiên sau nhiều năm. Tìm hiểu nguyên nhân và cách bảo vệ bản thân trên Trang Trắng.
Tin tức vừa được công bố cho thấy một diễn biến rất khả quan trong lĩnh vực an ninh mạng. Lần đầu tiên sau nhiều năm, số lượng nạn nhân của lừa đảo trực tuyến đã giảm đáng kể. Theo khảo sát được thực hiện trên hơn 60.000 người dùng cá nhân toàn quốc, tỷ lệ người bị lừa đảo năm 2025 chỉ còn 0,18%, giảm hơn nửa so với năm 2024 (0,45%). Đây là thành quả của những nỗ lực không ngừng từ cơ quan chức năng, các ngân hàng, cùng với sự nâng cao nhận thức của người dân về các thủ đoạn lừa đảo phổ biến.
Những yếu tố thúc đẩy sự giảm lừa đảo
Sự cải thiện này không phải bất ngờ mà là kết quả của những biện pháp quyết liệt được triển khai. Bộ Công an đã thực hiện các chuyên án triệt phá ổ nhóm tội phạm lừa đảo trực tuyến cả trong và ngoài nước, gây sức ép lớn lên các đối tượng phạm tội. Song song với đó, công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức nhận diện lừa đảo được đẩy mạnh thông qua nhiều hình thức đa dạng, giúp người dân nâng cao cảnh giác.
Một yếu tố kỹ thuật quan trọng là các quy định mới về xác thực sinh trắc học từ Ngân hàng Nhà nước. Những quy định này tạo ra rào cản đáng kể, khiến tội phạm không thể dễ dàng sử dụng các tài khoản "rác" chưa được định danh như trước đây. Ngoài ra, các ngân hàng cũng tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin với cơ quan chức năng để phong tỏa và ngăn chặn dòng tiền chiếm đoạt của các đối tượng phạm tội kịp thời.
Những hình thức lừa đảo phổ biến cần cảnh báo
Mặc dù lừa đảo đã giảm, nhưng các thủ đoạn vẫn ngày càng tinh vi. Mạo danh công an nổi lên là hình thức lừa đảo phổ biến nhất, trong đó tội phạm dàn dựng tình huống cáo buộc người dùng liên quan vụ án hình sự, yêu cầu giữ liên lạc để gây áp lực tâm lý. Sau đó, họ yêu cầu "chuyển tiền chứng minh trong sạch" hoặc cài đặt phần mềm "phục vụ điều tra" nhằm chiếm đoạt tài sản. Một số trường hợp, các đối tượng còn dàn dựng trụ sở công an giả, sử dụng nhiều người đóng vai khác nhau và thao túng nạn nhân qua video call để tăng độ tin cậy.
Ngoài ra, các thủ đoạn lừa đảo khác vẫn tồn tại và phổ biến:
- Giả mạo thông báo trúng thưởng: Tội phạm gửi tin nhắn hoặc cuộc gọi thông báo người dùng trúng thưởng, nhận quà để yêu cầu chuyển tiền xử lý thủ tục.
- Mời gọi đầu tư lợi nhuận cao: Các nhóm tội phạm quảng cáo cơ hội đầu tư với lợi nhuận bất thường, lôi kéo người dùng gửi tiền.
- Giả shipper: Tạo tình huống giả để yêu cầu người dùng thanh toán thêm phí hoặc cung cấp thông tin cá nhân.
- Kết bạn và giao lưu tình cảm: Xây dựng mối quan hệ giả để lôi kéo nạn nhân gửi tiền hoặc cung cấp thông tin nhạy cảm.
Những thách thức trong tương lai
Năm 2026, an ninh mạng sẽ tiếp tục đối mặt với những thách thức mới. Các nhóm tội phạm mạng được dự báo sẽ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ deepfake để tạo ra hình ảnh, video và giọng nói giả mạo có độ chân thực rất cao. Những nội dung này có thể được sử dụng để mạo danh người quen, lãnh đạo cơ quan hoặc đại diện tổ chức tài chính, ngân hàng, khiến người dân rất khó phân biệt thật - giả.
Mã độc tấn công người dùng cá nhân cũng vẫn sẽ là mối đe dọa phổ biến. Với sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo, việc tạo ra các biến thể mã độc mới trở nên dễ dàng hơn, cho phép tội phạm tự động hóa quá trình phát tán, né tránh các công cụ bảo mật truyền thống và tấn công có chọn lọc từng nhóm người dùng cụ thể.
Tuy nhiên, có những tin tức tích cực khi nhiều quy định pháp luật mới sắp có hiệu lực sẽ tạo ra những cơ chế bảo vệ mạnh mẽ hơn. Các tổ chức và doanh nghiệp sẽ buộc phải nâng cao trách nhiệm, đầu tư cho an ninh mạng tương xứng với các hoạt động thu thập, lưu trữ và xử lý dữ liệu người dùng.
Một điểm đáng lưu ý là thói quen trình báo khi gặp lừa đảo của người dân vẫn chưa được cải thiện tốt. Chỉ khoảng 32% nạn nhân báo cáo sự việc với cơ quan chức năng. Phần lớn những người khác chỉ cảnh báo cho bạn bè, người thân, thậm chí có người chấp nhận mất tiền mà không làm gì tiếp theo. Điều này làm cho tội phạm tiếp tục hoạt động mà không bị kiểm soát hiệu quả.
Lời khuyên từ Trang Trắng: Để bảo vệ bản thân khỏi lừa đảo trực tuyến, bạn nên luôn cảnh giác với các cuộc gọi, tin nhắn hay email lạ xin thông tin cá nhân hoặc yêu cầu chuyển tiền. Không bao giờ chia sẻ mã xác minh, mật khẩu hoặc thông tin tài khoản ngân hàng cho bất kỳ ai, kể cả những người tự xưng là cán bộ cơ quan chức năng. Nếu nghi ngờ, hãy liên hệ trực tiếp với cơ quan chức năng hoặc ngân hàng qua số điện thoại chính thức. Quan trọng nhất, khi bạn phát hiện bị lừa đảo, hãy báo cáo ngay cho cơ quan chức năng để hỗ trợ theo dõi và ngăn chặn các đối tượng này tiếp tục phạm tội. Trang Trắng luôn sẵn sàng hỗ trợ bạn tra cứu thông tin đáng tin cậy và cảnh báo về các số điện thoại, tài khoản có dấu hiệu lừa đảo.