- lừa đảo qua AI
- phishing email
- deepfake
- bảo vệ thông tin cá nhân
- Trang Trắng
Cảnh báo lừa đảo qua AI: 4 thủ đoạn tinh vi bạn cần biết
Trí tuệ nhân tạo đang bị lợi dụng để tạo ra các chiêu trò lừa đảo nguy hiểm. Trang Trắng cảnh báo 4 thủ đoạn phổ biến và cách phòng chống.
Công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đang phát triển với tốc độ chóng mặt, nhưng không phải tất cả ứng dụng đều mang lại lợi ích. Những kẻ lừa đảo trực tuyến đã nhanh chóng nhận ra cách tận dụng AI để tinh vi hóa các chiêu trò cũ của họ. Từ email giả mạo hoàn hảo đến video deepfake sếp hay người thân, các phương thức tấn công ngày càng khó phát hiện. Điều này đặt ra một thách thức lớn cho người dùng bình thường - làm sao để bảo vệ bản thân khi công nghệ lừa đảo đã tiên tiến đến mức khó phân biệt thật giả. Trang Trắng muốn giúp bạn hiểu rõ những nguy hiểm này để có thể phòng vệ hiệu quả.
Email giả mạo với độ hoàn thiện gần như tuyệt đối
Thủ đoạn lừa đảo phổ biến nhất hiện nay là sử dụng AI để soạn thảo các email giả mạo (phishing) với chất lượng cao. Trước đây, người dùng có thể dễ dàng nhận diện email rác qua những lỗi chính tả ngớ ngẩn hoặc cấu trúc câu văn gượng gạo. Tuy nhiên, các công cụ AI hiện đại đã thay đổi hoàn toàn bức tranh này.
Ngày nay, những email lừa đảo không còn bất kỳ lỗi ngữ pháp nào. Chúng bắt chước chính xác giọng điệu, phong cách hành chính của ngân hàng hay các công ty lớn mà bạn tin tưởng. Thậm chí, cấu trúc câu văn cũng hoàn toàn tự nhiên và thuyết phục. Điều này khiến ngay cả những khách hàng kỹ tính nhất cũng dễ dàng mắc bẫy và vô tình cung cấp thông tin mật như mật khẩu, mã OTP hay số tài khoản.
Để nhận diện những email nghi vấn, hãy chú ý đến địa chỉ email người gửi thay vì chỉ nhìn tên hiển thị. Các kẻ gian thường sử dụng địa chỉ giống nhưng không hoàn toàn giống với tên chính thức của tổ chức.
Lừa đảo được cá nhân hóa sâu sắc dựa trên dữ liệu của bạn
Nguy hiểm hơn cả email đại trà là hình thức lừa đảo được cá nhân hóa hoàn toàn. Thay vì gửi tin nhắn ngẫu nhiên cho hàng triệu người, tội phạm mạng sử dụng AI để thu thập và phân tích dữ liệu công khai của bạn trên các mạng xã hội.
Họ biết rõ bạn là ai, làm việc ở đâu, vừa đi du lịch chốn nào, có sở thích gì hay đang quan tâm đến lĩnh vực gì. Từ những thông tin này, AI sẽ dựng lên một kịch bản lừa đảo "vừa vặn" riêng cho bạn.
Ví dụ, nếu bạn vừa đăng ảnh đi du lịch trên mạng xã hội, bạn có thể nhận được email giả mạo từ hãng hàng không hoặc khách sạn với các chi tiết cực kỳ khớp với chuyến đi của bạn. Thông tin chi tiết này sẽ làm bạn hạ đề phòng và dễ dàng rơi vào bẫy. Đó là lý do tại sao Trang Trắng khuyến nghị bạn cần cảnh giác cao độ với các lời mời đầu tư hấp dẫn hoặc đề nghị tuyển dụng từ những người lạ hoặc thông qua các kênh không chính thức.
Công nghệ nhân bản giọng nói và deepfake video
Hai thủ đoạn cuối cùng và nguy hiểm nhất liên quan đến công nghệ nhân bản giọng nói và video giả lập (deepfake).
Công nghệ nhân bản giọng nói (Voice Cloning) hiện nay đã đạt mức độ cao, chỉ cần một đoạn ghi âm ngắn vài giây từ mạng xã hội. Kẻ gian sử dụng kỹ thuật này để giả mạo giọng nói của người thân, bạn bè nhằm gọi điện vay tiền hoặc thông báo tình huống khẩn cấp như tai nạn, cấp cứu. Thủ đoạn này đánh trực tiếp vào tâm lý hoảng loạn của con người. Khi nghe thấy giọng nói quen thuộc của con em, vợ/chồng hay bố mẹ đang cầu cứu, rất ít người bình tĩnh để kiểm chứng, họ thường chuyển tiền ngay lập tức.
Cấp độ tinh vi cao nhất là công nghệ deepfake trong các cuộc gọi video. Kẻ lừa đảo không chỉ giả giọng nói mà còn tạo ra khuôn mặt và cử chỉ của người quen (sếp, đồng nghiệp, người thân) để thực hiện cuộc gọi video. Hình ảnh trong video có thể hơi mờ hoặc giật lag (do kẻ gian cố tình tạo nhiễu để che giấu khuyết điểm), nhưng vẫn đủ để nạn nhân tin rằng mình đang nói chuyện với người thật. Đây là thủ đoạn nguy hiểm nhất vì nó phá vỡ rào cản đề phòng cuối cùng của con người là "trăm nghe không bằng một thấy".
Cách phòng vệ hiệu quả
Trước những thủ đoạn lừa đảo tinh vi này, bạn cần thiết lập những thói quen phòng vệ mới. Nguyên tắc cốt lõi mà Trang Trắng khuyến nghị là "chậm lại và xác minh".
Dưới đây là những biện pháp cụ thể:
- Kiểm tra kỹ địa chỉ email: Đừng chỉ nhìn vào tên hiển thị, hãy xem địa chỉ thực tế của người gửi. Các kẻ gian thường sử dụng địa chỉ giống nhưng không hoàn toàn giống với tên chính thức.
- Cảnh giác với các lời mời hấp dẫn: Đầu tư, tuyển dụng hoặc các cơ hội khác từ người lạ thường là dấu hiệu cảnh báo.
- Thiết lập "mật mã" gia đình: Cả gia đình nên thống nhất một cơ chế xác minh riêng. Khi nhận được cuộc gọi video hay giọng nói yêu cầu chuyển tiền, hãy hỏi những câu hỏi mà chỉ người thật mới biết.
- Gọi lại để xác thực: Nếu nhận được cuộc gọi từ sếp hoặc người thân yêu cầu chuyển tiền, hãy tắt máy và gọi lại vào số điện thoại chính chủ để xác thực thông tin trước khi hành động.
- Hạn chế chia sẻ thông tin cá nhân: Giảm lượng thông tin cá nhân công khai trên mạng xã hội sẽ làm giảm khả năng bị tấn công có mục tiêu.
Thời đại AI mang lại cả cơ hội và thách thức. Trang Trắng tin rằng bằng cách hiểu rõ những nguy hiểm này và áp dụng các biện pháp phòng vệ, bạn hoàn toàn có thể bảo vệ bản thân và gia đình khỏi những kẻ lừa đảo. Hãy luôn nhớ: khi có nghi ngờ, hãy chậm lại và xác minh thông tin. Điều đó không chỉ giúp bạn tránh được tổn thất tài chính mà còn bảo vệ thông tin cá nhân quý báu của mình.