Hàng năm, hàng chục nghìn người rơi vào bẫy những lời mời làm việc "nhẹ nhàng, lương cao" qua các nền tảng tuyển dụng trực tuyến. Những câu chuyện bi thảm về lao động bị lừa dụ sang nước ngoài, bị giam giữ và ép buộc tham gia các hoạt động lừa đảo trở thành hiện thực đáng sợ. Năm 2025 đánh dấu sự gia tăng chưa từng có của loại tội phạm này, đặc biệt tại khu vực Đông Nam Á, nơi các mạng lưới tội phạm hoạt động xuyên biên giới với quy mô ngày càng lớn.
Quy mô và nguy hiểm của lừa đảo tuyển dụng
Theo các số liệu quốc tế, đến năm 2024 có khoảng 500.000 người bị cưỡng ép tham gia các đường dây lừa đảo tại Đông Nam Á. Con số này chỉ là phần nổi của tảng băng, vì nhiều nạn nhân không được báo cáo. Các hoạt động lừa đảo trực tuyến tạo ra giá trị tài chính khổng lồ - ước tính lên tới hàng chục tỷ đô la mỗi năm.
Những người rơi vào bẫy không chỉ đến từ một đất nước, mà từ hơn 60 quốc gia khác nhau. Điều đặc biệt đáng lo ngại là những nạn nhân này không phải toàn bộ là lao động phổ thông. Theo dữ liệu từ các tổ chức quốc tế, khoảng 75% nạn nhân được giải cứu trong giai đoạn 2022-2023 là nam giới, trong đó gần một nửa có bằng đại học. Điều này chứng tỏ các mạng lưới lừa đảo ngày càng tập trung vào nhóm trẻ tuổi có kỹ năng số và ngoại ngữ, những người dễ dàng thao tác công nghệ.
Thủ đoạn lừa đảo tuyển dụng phổ biến
Các tên tội phạm sử dụng những chiêu thức ngày càng tinh vi để dụ dỏ nạn nhân. Thủ đoạn phổ biến nhất bắt đầu từ các quảng cáo việc làm trên mạng xã hội và nền tảng tuyển dụng trực tuyến. Những quảng cáo này trông hợp pháp, có:
- Hình ảnh văn phòng hiện đại và chuyên nghiệp
- Mức lương cao hấp dẫn, thường vượt quá mức thị trường
- Quy trình tuyển dụng bài bản với phỏng vấn trực tuyến
- Thư mời làm việc chính thức
- Cam kết về điều kiện sinh hoạt tốt
Khi nạn nhân chấp nhận lời mời, họ bị yêu cầu bay đến một đất nước ngoài. Ngay khi đặt chân tới đích, những gì chờ đợi họ hoàn toàn khác. Hộ chiếu bị thu giữ, nạn nhân bị đưa tới những tòa nhà kín cổng cao tường ở ngoại ô. Tại đây, họ bị ép ký vào những giấy tờ không rõ nội dung và buộc phải tham gia các hoạt động lừa đảo.
Bên trong những "nhà máy lừa đảo" này, nạn nhân được giao những công việc như:
- Tìm kiếm nạn nhân tiềm năng trên mạng xã hội
- Tạo hồ sơ giả mạo
- Giả danh cơ quan chức năng hoặc các tổ chức hợp pháp
- Triển khai các kịch bản lừa đảo tình cảm hoặc đầu tư
Những khu phức hợp này hoạt động 24/7, áp chỉ tiêu doanh thu khắt khe, sử dụng bạo lực và đe dọa để kiểm soát nạn nhân. Một số đường dây còn mua bán nạn nhân giữa các trung tâm với giá vài nghìn đô la mỗi người.
Những yếu tố tạo điều kiện cho lừa đảo tuyển dụng
Sự bùng phát của lừa đảo tuyển dụng không phải do một nguyên nhân duy nhất. Thị trường lao động toàn cầu phục hồi chậm sau đại dịch, cùng với lạm phát và bất ổn kinh tế, đã khiến nhiều người rơi vào tình trạng bấp bênh và dễ chấp nhận các lời mời làm việc rủi ro.
Sự phát triển nhanh của công nghệ số cũng tạo điều kiện thuận lợi. Các tên tội phạm sử dụng:
- Video phỏng vấn deepfake chân thực
- Công nghệ lừa đảo ngày càng tinh vi
- Quảng cáo trực tuyến được nhắm mục tiêu chính xác
- Các nền tảng mạng xã hội với quản lý còn yếu kém
Thêm vào đó, những khoảng trống quản lý tại các khu vực biên giới, đặc khu kinh tế, cùng với cơ chế kiểm soát hạn chế của các nền tảng tuyển dụng đã tạo môi trường hoàn hảo cho tội phạm phát triển.
Các mạng lưới tội phạm hoạt động theo mô hình xuyên quốc gia, phân tán từng khâu ở nhiều nước - từ tuyển dụng, vận chuyển, giam giữ đến rửa tiền - khiến việc điều tra và xử lý gặp nhiều khó khăn.
Các nỗ lực phòng chống trên toàn khu vực
Nhận thức về mối đe dọa này, các quốc gia Đông Nam Á đã chuyển từ phản ứng thụ động sang các biện pháp tích cực. Năm 2025 chứng kiến sự thay đổi đáng kể trong cách tiếp cận:
- Các quốc gia không chỉ xử lý tội phạm mạng mà toàn bộ chuỗi tuyển dụng, vận chuyển và cưỡng bức lao động
- Tiến hành các chiến dịch quy mô lớn để triệt phá các khu phức hợp lừa đảo
- Đóng cửa những cơ sở được nghi ngờ hoạt động bất hợp pháp
- Giải cứu hàng nghìn nạn nhân và hỗ trợ hồi hương
- Tăng cường hợp tác quốc tế thông qua các tổ chức như Interpol và UNODC
Các quốc gia cũng hoàn thiện hành lang pháp lý về viễn thông và an ninh mạng, tạo công cụ hữu hiệu bảo đảm môi trường mạng an toàn và minh bạch. Lần đầu tiên, lừa đảo tuyển dụng được đưa vào chương trình nghị sự của các tổ chức khu vực, phản ánh sự nhìn nhận đây là mối đe dọa chung.
Lời khuyên từ Trang Trắng: Để bảo vệ bản thân khỏi lừa đảo tuyển dụng, hãy luôn cảnh báo với những dấu hiệu đỏ: lương quá cao so với thị trường, yêu cầu bay đi nước ngoài ngay, giới hạn thông tin liên hệ, hoặc áp lực phải quyết định nhanh chóng. Kiểm tra kỹ lịch sử công ty trước khi ứng tuyển, liên hệ trực tiếp với số điện thoại chính thức của công ty (không phải số được nhà tuyển dụng cung cấp), và luôn tham khảo ý kiến của người thân trước khi ra quyết định. Nếu gặp phải hoặc nghi ngờ bất kỳ hoạt động lừa đảo nào, hãy báo cáo ngay cho cơ quan chức năng hoặc sử dụng các dịch vụ tra cứu số điện thoại để xác minh thông tin.