- lừa đảo Tết
- bảo vệ tài khoản ngân hàng
- AI lừa đảo
- an toàn mạng
- Trang Trắng
Cách nhận biết và phòng tránh lừa đảo AI trong mùa Tết
Trang Trắng cảnh báo các chiêu lừa đảo tinh vi vào cận Tết khi tội phạm mạng kết hợp AI. Tìm hiểu cách bảo vệ bản thân hiệu quả.
Khi mùa Tết cận kề, mọi người bận rộn với mua sắm, đóng gói quà tặng và chuẩn bị cho ngày Tết. Chính sự hối hả này khiến sự cảnh giác của chúng ta giảm xuống đáng kể. Những kẻ lừa đảo trực tuyến nhận ra cơ hội này và tung ra những chiêu thức ngày càng tinh vi. Điều đáng lo ngại nhất là họ bắt đầu sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để nâng cao hiệu quả lừa đảo, tạo ra một "mạng lưới" các bẫy lừa khó nhận biết. Hiểu rõ về những chiêu trò này là cách tốt nhất để bảo vệ bản thân và gia đình trong dịp Tết.
Những chiêu lừa đảo phổ biến vào mùa Tết
Một trong những chiêu lừa đảo phổ biến nhất là giả danh shipper giao hàng. Kẻ gian nắm rõ thói quen của khách hàng hiện đại: mua sắm trực tuyến liên tục, đặc biệt vào dịp Tết khi có nhiều đợt sale. Họ tận dụng tâm lý chủ quan của người dân, đặc biệt khi số tiền liên quan nhỏ.
Kịch bản điển hình diễn ra như sau: Bạn nhận được cuộc gọi từ một "shipper" với tiếng ồn ào của xe cộ ở ngoài. Anh ta báo rằng có đơn hàng của bạn, nhưng vì nhà bạn vắng người nên đề nghị gửi hàng tại một nơi khác. Lúc này, anh ta yêu cầu chuyển khoản một khoản tiền nhỏ, khoảng 30.000 đến 50.000 đồng cho "phí giao hàng".
Số tiền nhỏ này thường khiến người dân mất cảnh giác vì nghĩ "chỉ là vài chục nghìn, cứ chuyển đi rồi hàng sau sẽ đến". Tuy nhiên, sau khi chuyển tiền, bạn sẽ nhận được tin nhắn từ "shipper" báo có lỗi trong chuyển khoản. Anh ta gửi một mã QR hoặc đường link qua Zalo và hối thúc bạn nhanh chóng nhấn vào và tiếp tục chuyển tiền. Thực tế, đó là một trang web chứa mã độc.
Nếu bạn vô tình nhập mã OTP của mình vào trang web này, hậu quả sẽ rất nghiêm trọng. Không chỉ mất số tiền nhỏ ban đầu, bạn có thể mất hàng trăm triệu đồng trong tài khoản ngân hàng lưu trên điện thoại của mình.
Một chiêu lừa đảo khác là giả mạo hóa đơn điện tử, nước hay các cơ quan chính phủ. Những tin nhắn này khai thác nỗi sợ "xui xẻo" trong tâm lý người Việt và sự lo sợ nợ nần qua năm mới. Tin nhắn thường có nội dung "hăm he" cắt dịch vụ, thậm chí "dọa" cấm xuất cảnh vì nợ thuế. Khi hoang mang và sợ phiền phức, nhiều người vội vàng bấm vào đường link lạ để thanh toán mà chưa kiểm chứng.
Vai trò của AI trong các chiêu lừa đảo hiện đại
Những gì có thể được coi là "ma trận" lừa đảo chính là sự tham gia của AI vào các hoạt động phạm pháp. Các băng nhóm lừa đảo đã bắt đầu sử dụng AI để soạn những email, tin nhắn hay văn bản giống như thật từ các cơ quan, công ty hay ngân hàng. Công nghệ này làm cho việc phát hiện ra lừa đảo trở nên khó khăn hơn nhiều.
Công nghệ Deepfake là một ví dụ rõ ràng. Nó cho phép kẻ gian giả mạo khuôn mặt và giọng nói của người thân quen trong các cuộc gọi video bằng cách tái tạo hình ảnh từ mạng xã hội. Bạn có thể thấy "người thân" gọi cho mình, nhưng thực tế đó chỉ là một bản sao AI.
Công nghệ Voice Cloning (giả mạo giọng nói) càng làm cho tình hình trở nên tồi tệ hơn. Chỉ cần vài giây ghi âm giọng của người bạn muốn giả mạo, kẻ gian có thể lập trình AI để nói ra bất kỳ kịch bản nào với giọng đó. Các cuộc gọi video để kiểm chứng khuôn mặt không còn là biện pháp an toàn tuyệt đối nữa.
Cận Tết, nếu bạn nhận được cuộc gọi video từ một người thân báo kẹt tiền hàng, cần tiền vé máy bay hay có việc khẩn cấp rồi hối thúc chuyển tiền vào tài khoản lạ, bạn cần hết sức cảnh giác. Đó có thể là một bẫy lừa tinh vi.
Cách bảo vệ bản thân khỏi lừa đảo
Để bảo vệ mình và gia đình, bạn nên áp dụng quy tắc "3 Không - 2 Phải":
3 Không:
- Không vội vã: Hãy giữ đầu lạnh trước mọi yêu cầu. Không vội vã trước những lời hối thúc của kẻ gian. Hãy bình tĩnh và "chậm lại một nhịp" để kiểm chứng thông tin.
- Không bấm vào link lạ: Tuyệt đối không bấm vào các đường link gửi qua tin nhắn hay email từ những người lạ. Không nhập mật khẩu ngân hàng hay mã OTP vào bất kỳ trang web nào mà người khác gửi tới.
- Không chuyển tiền khi chưa chắc chắn: Nếu không có nhà, hãy hẹn shipper giao lại sau hoặc nhờ người thân nhận và kiểm tra hàng trực tiếp trước khi thanh toán.
2 Phải:
- Phải xác minh thông tin: Nếu nhận cuộc gọi video hỏi mượn tiền hoặc yêu cầu thanh toán, hãy tắt máy và gọi lại bằng số điện thoại thông thường để kiểm chứng. Bạn cũng có thể dùng "mật khẩu gia đình" bí mật để thử thách đối phương.
- Phải báo cáo ngay: Nếu lỡ bị lừa hoặc nghi ngờ, báo ngay cho ngân hàng để khóa tài khoản. Đồng thời trình báo công an và chia sẻ câu chuyện cho người xung quanh để cùng cảnh giác.
Lừa đảo kỹ thuật số với các chiêu trò tâm lý và phương thức tiếp cận trực tiếp, gián tiếp đã rất tinh vi. Mọi người cần trang bị kiến thức, thông tin và sự tỉnh táo để bảo vệ bản thân.
Lời khuyên từ Trang Trắng: Trang Trắng khuyến cáo bạn nên sử dụng dịch vụ tra cứu số điện thoại để xác minh các cuộc gọi, tin nhắn từ các cơ quan, tổ chức trước khi thực hiện bất kỳ giao dịch nào. Đây là công cụ hiệu quả giúp bạn phát hiện các số điện thoại lạ, số điện thoại được báo cáo lừa đảo và bảo vệ bản thân khỏi các chiêu trò tinh vi. Hãy luôn cảnh giác, kiểm chứng mọi thông tin trước khi quyết định, và đừng ngần ngại chia sẻ những kinh nghiệm lừa đảo của mình để giúp cộng đồng cùng an toàn hơn.